Το Παγκόσμιο Κρατικό Χρέος και ο Κίνδυνος μιας Μεγάλης Κρίσης στην Αγορά Ομολόγων την Επόμενη 5ετία

Πολλοί αναλυτές διεθνώς αναφέρονται στο ενδεχόμενο μιας παγκόσμιας κρίσης χρέους την επόμενη 5ετία, ικανής να προκαλέσει παράλληλα μια κρίση στην αγορά ομολόγων. Πρόσφατα, ο Jamie Dimon (JPMorgan, CEO), προειδοποίησε για ένα επερχόμενο «ρήγμα» στην παγκόσμια αγορά ομολόγων λόγω της διόγκωσης του αμερικανικού χρέους, ενώ πρόσθεσε: «Απλώς δεν γνωρίζω αν θα πρόκειται για μια κρίση σε έξι μήνες ή σε έξι χρόνια.» Η παρούσα ανάλυση εξετάζει την πιθανότητα μιας παγκόσμιας κρίσης κρατικού χρέους. Επίσης, αναφέρονται και οι προβλέψεις του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου (ΔΝΤ) για το εγγύς μέλλον.

Παγκόσμια Ανάπτυξη, Έλλειμμα και Προβλέψεις Χρέους σύμφωνα με το ΔΝΤ

Ξεκινώντας με το ευρύτερο μακροοικονομικό περιβάλλον, παρουσιάζονται στοιχεία για τον λόγο χρέους προς ΑΕΠ, τα δημοσιονομικά ελλείμματα και την ανάπτυξη του ΑΕΠ σύμφωνα με το ΔΝΤ. Τα στοιχεία αφορούν ορισμένες από τις σημαντικότερες χώρες παγκοσμίως, και φυσικά τη χώρα μας, την Ελλάδα.

Πίνακας: Παγκόσμιο Χρέος, Έλλειμμα και Ανάπτυξη ΑΕΠ

Πηγές: ΔΝΤ, Οκτώβριος 2025, (*) Στοιχεία για την Ελλάδα, Ελληνική Στατιστική Αρχή και Ευρωπαϊκή Επιτροπή (πηγές)

Σημειώσεις:

• Η Ελλάδα παρουσιάζει ένα χαμηλό δημοσιονομικό έλλειμα (-1,1%) και παράλληλα ένα πρωτογενές πλεόνασμα της τάξης του 4,3% στο ΑΕΠ
• Το χρέος προς ΑΕΠ της Ελλάδας αναμένεται να υποχωρήσει κάτω από 140% την επόμενη 2ετία
• Ο λόγος χρέους προς ΑΕΠ των ΗΠΑ αυξάνεται (128,7%) παράλληλα με ένα σημαντικό έλλειμμα (-6,5%)
• Στην Ευρωζώνη, η Γερμανία (66,0%) βρίσκεται σε πολύ καλύτερη θέση όσο αφορά τον λόγο Χρεός/ΑΕΠ σε σύγκριση με την Ιταλία (138,3%) και τη Γαλλία (119,6%)
• Η Ιαπωνία έχει τον υψηλότερο λόγο χρέους προς ΑΕΠ (226,8%). Ωστόσο, το 90% του χρέους αυτού κατέχεται εγχώρια από εσωτερικούς επενδυτές

Η Πρόβλεψη του ΔΝΤ για το 2030 όσο Αφορά τις ΗΠΑ και την Ευρωζώνη

Τον Οκτώβριο του 2025, το ΔΝΤ προέβλεψε ότι ο λόγος χρέους προς ΑΕΠ των ανεπτυγμένων οικονομιών θα αυξηθεί από 110% το 2025 σε 119% το 2030.

• Το δημόσιο χρέος των ΗΠΑ αναμένεται να φτάσει το 143% του ΑΕΠ το 2030
• Στην Ευρωζώνη, ο λόγος χρέους προς ΑΕΠ προβλέπεται να αυξηθεί από 87% το 2024 σε 92% το 2030
• Στις αναδυόμενες αγορές, ο λόγος χρέους προς ΑΕΠ αναμένεται να αυξηθεί από 70% το 2024 σε 82% το 2030

Καθώς οι Ηνωμένες Πολιτείες αποτελούν τη μεγαλύτερη και την πιο επιδραστική οικονομία στο παγκόσμιο οικονομικό στερέωμα, είναι χρήσιμο να εξεταστεί πώς και πότε το αμερικανικό χρέος εξελίχθηκε σε πρόβλημα.

Χρέος προς ΑΕΠ των ΗΠΑ: Ιστορική Αναδρομή (1790-2025)

Το παρακάτω γράφημα απεικονίζει τον ιστορικό λόγο του δημόσιου χρέους των ΗΠΑ προς το ονομαστικό ΑΕΠ για την περίοδο 1790-2025. Παράλληλα με την πορεία του χρέους προς ΑΕΠ (μαύρη γραμμή), οι ετικέτες εξηγούν κάθε σημαντική αιχμή, ενώ παρουσιάζεται και ο μέσος όρος 30 ετών (πορτοκαλί γραμμή).

Πηγές Ιστορικών Δεδομένων:

• Fiscaldata.treasury.gov (Δημόσιο Χρέος ΗΠΑ)
• Measuringworth.com (Ονομαστικό ΑΕΠ ΗΠΑ)

Γράφημα: Δημόσιο χρέος ΗΠΑ προς ονομαστικό ΑΕΠ (1790-2025)

Ιστορικά, ο λόγος χρέους προς ΑΕΠ των ΗΠΑ αυξήθηκε κατά τη διάρκεια τριών μεγάλων πολέμων: του Εμφυλίου Πολέμου, του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου και του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Στα χρόνια που ακολούθησαν τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, ο λόγος χρέους προς ΑΕΠ παρέμεινε σε χαμηλά και βιώσιμα επίπεδα έως τη δεκαετία του 1980.

Στα Χρόνια του Ρίγκαν Ξεκινά η Διόγκωση του Δημόσιου Χρέους

Από το 1980 και μετά, ο λόγος χρέους προς ΑΕΠ των ΗΠΑ αυξάνεται συνεχώς. Μέχρι το τέλος του 2000, περίπου το ήμισυ του συνολικού ομοσπονδιακού χρέους είχε συσσωρευτεί κατά τη δεκαετία του 1980. Σύμφωνα με την Ομοσπονδιακή Τράπεζα του Σαν Φρανσίσκο, δύο βασικοί παράγοντες συνέβαλαν σε αυτή την αύξηση:

(α) Τα δημόσια έσοδα μειώθηκαν λόγω περικοπών τόσο στους προσωπικούς όσο και στους εταιρικούς φόρους από το 1981 και μετά

(β) Οι δαπάνες για την άμυνα αυξήθηκαν σημαντικά κατά την 10ετία του 1980

Η Εξέλιξη του Δημόσιου Χρέους των ΗΠΑ Μετά τη Νέα Χιλιετία

Τα τελευταία 25 χρόνια, ο λόγος χρέους προς ΑΕΠ των ΗΠΑ συνέχισε να αυξάνεται με ακόμη ταχύτερο ρυθμό. Τα γεγονότα που επηρέασαν σημαντικά τη διόγκωση του χρέους αφορούν:

• Τη μεγάλη αύξηση του δημόσιου χρέους κατά τη χρηματοπιστωτική κρίση του 2008-2009
• Την πανδημία της περιόδου 2020-2022. Η πανδημία φαίνεται να επιτάχυνε κομβικά την υπερχρέωση του Αμερικάνικου Δημοσίου

Εξέταση του Κόστους Εξυπηρέτησης του Χρέους στις Δυτικές Οικονομίες

Αφού εξετάστηκε ο λόγος χρέους προς ΑΕΠ των ΗΠΑ από ιστορική σκοπιά, ακολουθεί μια αξιολόγηση της εξυπηρέτησης του χρέους που αφορά τόσο τις ΗΠΑ, όσο και κάποιες επιλεγμένες ευρωπαϊκές χώρες. Επισημαίνεται ότι τα παρακάτω στοιχεία αποτελούν προσεγγιστικές εκτιμήσεις και περιλαμβάνουν υπολογισμούς, συνεπώς, τα πραγματικά μεγέθη ενδέχεται να διαφέρουν.

Πίνακας: Εκτιμώμενα Φορολογικά Έσοδα, Εξυπηρέτηση Χρέους και Βασικά Επιτόκια

Σημειώσεις

•      Παρατηρούνται σημαντικες πληρώμες τόκων κατά το 2025, κυρίως για τις ΗΠΑ, τη Γαλλία, και την Ιταλία
•      Το Ηνωμένο Βασίλειο βρίσκεται σε καλύτερη θέση, με υψηλό κόστος εξυπηρέτησης, αλλά και με αντίστοιχα υψηλά φορολογικά έσοδα
•      Η Γερμανία είναι σε πολύ ισχυρότερη θέση σε σχέση με τη Γαλλία και την Ιταλία -Η Ελβετία βρίσκεται σε εξαιρετική κατάσταση όσον αφορά την εξυπηρέτηση του χρέους της
•      Τα 80 δις δολάρια ΗΠΑ των φορολογικών εσόδων της Ελλάδας αποτελούν εκτίμηση βάσει της πορείας του 10μήνου
•      Κατά το 2025, η Ελλάδα προχώρησε σε πρόωρη αποπληρωμή δανείων από τον EFSF και τον ESM ύψους περίπου 5,3 δισ. ευρώ

Συμπεράσματα -Αξιολόγηση του Κινδύνου Ενός Μελλοντικού Ρήγματος στην Αγορά Ομολόγων

Μετά από την εξέταση του κρατικού χρέους, των ελλειμμάτων, και του κόστους εξυπηρέτησης του χρέους σε επιλεγμένες ευρωπαϊκές χώρες και στις ΗΠΑ, προκύπτει ότι μακροπρόθεσμα οι ΗΠΑ, η Ιταλία και η Γαλλία αντιμετωπίζουν τους μεγαλύτερους κινδύνους. Μεταξύ αυτών, οι Ηνωμένες Πολιτείες φαίνεται να βρίσκονται σε σαφώς καλύτερη θέση.

Αξιολόγηση των Κινδύνων του Αμερικανικού Χρέους

Αυτή τη στιγμή (αρχές 2026), δεν υφίσταται άμεση απειλή για παγκόσμια οικονομία λόγω του μεγάλου χρέους των ΗΠΑ, ας δούμε γιατί:

• Το σύνολο του αμερικάνικου χρέους είναι σε δολάρια, ενώ η κεντρική τράπεζα (FED) μπορεί να αγοράσει άμεσα όσα κρατικά ομόλογα και εάν χρειαστεί
• Περίπου το 90% του χρέους της αμερικανικής κυβέρνησης κατέχεται εσωτερικά από τη FED και εγχώρια ιδρύματα
• Υπάρχει διαρκής ζήτηση για τα αμερικανικά ομόλογα, καθώς το δολάριο παραμένει το κύριο αποθεματικό νόμισμα παγκοσμίως
• Το κόστος εξυπηρέτησης του χρέους των ΗΠΑ είναι υψηλό (970 δισ. δολάρια), αλλά όχι ακραίο, δεδομένου του μεγέθους και του στρατηγικού βάθους της αμερικανικής οικονομίας

Ίσως, το πιο ανησυχητικό στοιχείο για τις ΗΠΑ να είναι το υψηλό δημοσιονομικό έλλειμμα (6,5%). Τα υψηλά ελλείμματα αναμένεται να συνεχιστούν τα επόμενα έτη, και ως συνέπεια, το ΔΝΤ αναμένει ότι το δημόσιο χρέος των ΗΠΑ να φτάσει το 143% του ΑΕΠ το 2030.

Το Κρίσιμο Ερώτημα

Το κρίσιμο όμως ερώτημα είναι το εξής: εάν το έλλειμμα είναι ήδη υψηλό σε συνθήκες ισχυρής οικονομικής ανάπτυξης, τι θα συμβεί σε περίπτωση οικονομικής ύφεσης; Η απάντηση είναι ότι σε περίπτωση ύφεσης, κατά την περίοδο 2027-2031, ίσως δούμε ελλείμματα άνω του 9%. Η προειδοποίηση του Jamie Dimon για ένα πιθανό «ρήγμα» στην αγορά ομολόγων θα μπορούσε να αναφέρεται ακριβώς σε αυτό το σενάριο, στο τι μπορεί να συμβεί στο παγκόσμιο Δημόσιο Χρέος αν μια μεγάλη ύφεση πλήξει την παγκόσμια οικονομία.

Αξιολόγηση των Κινδύνων για τις Χώρες της Ευρωζώνης

Πολλές χώρες της Ευρωζώνης ενδέχεται να αντιμετωπίσουν στο μέλλον μια κρίση χρέους, συμπεριλαμβανομένων της Γαλλίας, της Ιταλίας, του Βελγίου, της Ελλάδας και της Ισπανίας. Η κατάσταση είναι πιο δυσμενής στην Ευρώπη σε σύγκριση με τις ΗΠΑ για πολλούς και διάφορους λόγους:

• Η ασθενής οικονομική ανάπτυξη στην Ευρωζώνη σε σχέση με τις ΗΠΑ και φυσικά την Ασία
• Η έλλειψη συντονισμού και αποφασιστικότητας των Ευρωπαίων πολιτικών με σκοπό την αντιμετώπιση κρίσιμων ζητημάτων, και ειδικά του υψηλού ενεργειακού κόστους που επιβαρύνει δυσβάσταχτα την Ευρωπαϊκή βιομηχανία
• Η σημαντική διεύρυνση των αμυντικών προϋπολογισμών σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες, που θα λειτουργήσει αυξητικά στα δημοσιονομικά ελλείμματα

Η Γαλλία αντιμετωπίζει ίσως τη σοβαρότερη απειλή, καθώς ο αυξανόμενος λόγος χρέους προς ΑΕΠ συνδυάζεται με ένα πολύ υψηλό δημοσιονομικό έλλειμμα, ενώ η γαλλική κοινωνία είναι απίθανο αυτήν την στιγμή να αποδεχθεί ένα νέο «κοινωνικό συμβόλαιο» με σκοπό την δημοσιονομική εξυγίανση.

Τελικό Συμπέρασμα: Οι Προκλήσεις Κατά την Περίοδο 2027-2032

Προς το παρόν, οι δυτικές οικονομίες και οι αγορές ομολόγων παραμένουν ήρεμες και υπό έλεγχο, και όσο αφορά το 2026, δεν υπάρχουν σοβαρές ενδείξεις ανατροπής αυτής της σταθερής κατάστασης. Βέβαια, η ηρεμία αυτή βασίζεται στην προϋπόθεση ότι δεν θα προκύψουν σημαντικά γεωπολιτικά γεγονότα που θα μπορούσαν να υπονομεύσουν τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα. Ωστόσο, για την περίοδο 2027-2032, οι συνθήκες ενδέχεται να γίνουν ιδιαίτερα απαιτητικές, καθώς ούτε οι ΗΠΑ ούτε οι περισσότερες χώρες της Ευρωζώνης, είναι επαρκώς προετοιμασμένες να διαχειριστούν τον δημοσιονομικό αντίκτυπο μιας ενδεχόμενης οικονομικής ύφεσης. Εάν προκύψει μια οικονομική ύφεση τα επόμενα 5 έτη, τα κρατικά ελλείμματα θα μπορούσαν να υπερβούν το 9-10%, ενεργοποιώντας παράλληλα ένα «ρήγμα» στην αγορά ομολόγων για το οποίο μας προειδοποίησε πρόσφατα ο Jamie Dimon.

■ Το Παγκόσμιο Κρατικό Χρέος και ο Κίνδυνος μιας Μεγάλης Κρίσης στην Αγορά Ομολόγων την Επόμενη 5ετία

Γιώργος Πρωτονοτάριος, Οικονομικός Αναλυτής, για το FxStreet.gr (c), 12η Ιανουαρίου 2026

Πηγές:

• https://www.imf.org/-/media/files/publications/weo/2025/october/english/ch1.pdf
• https://www.imf.org/-/media/files/publications/fiscal-monitor/2025/english/ch1.pdf
• https://economy-finance.ec.europa.eu/economic-surveillance-eu-member-states/country-pages/greece/economic-forecast-greece_en
• https://www.statistics.gr/greece-in-figures